Door het geruzie tussen Alain Hubert en de federale overheid kunnen de Belgische onderzoekers hun waardevol onderzoek niet verderzetten, betreurt Frank Pattyn, hoogleraar glaciologie aan de ULB
William De Breuck schrijft voor de Maerlantkrant een reactie.
William De Breuck Blankenberge 30-1-1933 – Blankenberge. Licentiaat RU Gent (1955), doctor in de wetenschappen, aardrijkskunde en delfstofkunde (1959), in de topografie, fotogrammetrie, hydraulica RUG (1959) en geologie ULB (1959). Assistent RUG (1957-1959), glacioloog bij de Belgische Zuidpoolexpeditie (1959-1961) en US Antartic Research Program (19621963), docent Rijksuniversitair Centrum Antwerpen (1967-1968) en RUG (1986-1988), gewoon hoogleraar geologie en bodemkunde RUG (1971-1998) en Universitair Centrum Antwerpen (19741998). Emeritus sinds 1998. Publiceerde (alleen of met anderen) o.a. De drinkwatervoorziening van de landbouwbedrijven in West-Vlaanderen (1958); Afstandswaarnemingen met luchtfoto’s (1973); Sedimentologie en stratigrafie van enkele pleistocene afzettingen in de Belgische kustvlakte (1973); Vervormingen van het terrein veroorzaakt door natuurlijke verschijnselen of door menselijke aktiviteiten (1981); Kwetsbaarheid van het grondwater in Oost-Vlaanderen (1987). Lit.: L. Walschot: Liber amicorum William De Breuck (1998)
Dit is de tekst van prof. De Breuck:
Ik heb alle begrip voor de klacht van Frank Pattyn die met leedwezen vaststelt dat door een belangenconflict er niet langer een Belgische wetenschappelijke expeditie in Antarctica actief is. De Belgen hebben sinds de beginjaren van de wetenschappelijke verkenning van het Antarctisch gebied bewezen bij te dragen tot de kennis van vele aspecten ervan. Hij noemt recente ontdekkingen ervan, met name de meteorietenverzameling en de ondergrondse wateraanwezigheid.
Het is ongetwijfeld de verdienste van Alain Hubert die zich heeft ingezet voor de bouw van een efficiënt en ecologisch opererend onderzoeksstation. Alain Hubert heeft echter zijn hand overspeeld door het station als zijn eigendom te beschouwen en te beheren. Ik vermoed dat de donaties voor de bouw van het station gebeurd zijn niet op naam van Hubert, maar voor België, misschien zelfs met belastingvoordeel voor de sponsor. Het station staat er in naam van België en wordt ook door de Belgische overheid gefinancierd. De federale overheid let thans wel goed op de uitgaven en moet dan ook regelmatig worden aangepord om gelden ter beschikking te stellen van het onderzoek in Antarctica, wat niet altijd een prioriteit is in tijden van schaarste. Het beheer van het station, logistiek en wetenschappelijk, dient dan ook te berusten bij de overheid, zij het dat dan de verschillende actoren bij de diverse organen en commissies betrokken moeten zijn. Alain Hubert zou er goed aan te doen zijn prestatie als bouwer van een schitterend station niet te koppelen aan het eigendomsrecht ervan.
Met deze tekst verwoord ik enkele gedachten die me na vele jaren afscheid van het Antarctisch onderzoek te binnen schieten. Ik heb het gekissebis na de succesvolle bouw van het station met pijn in het hart een prachtig initiatief geleidelijk zien afbreken. Het doet me denken aan de vroegere expedities die vroeger de naam van ons land alle eer aandeden maar telkens eindigden wegens geldgebrek.
Dit is de tekst van het artikel van Frank Pattyn:
Zuidpoolbasis: een saga van verliezers
Door het geruzie tussen Alain Hubert en de federale overheid kunnen de Belgische onderzoekers hun waardevol werk niet verderzetten, betreurt Frank Pattyn.
De saga omtrent de Prinses Elisabethbasis in Antarctica heeft opnieuw een dieptepunt bereikt. Het niet-aflatend getouwtrek tussen Alain Hubert (International Polar Foundation) en de federale overheid heeft er uiteindelijk toe geleid dat er voor het eerst sinds de oprichting van het station geen officiële Belgische wetenschappelijke expeditie doorgaat. Met alle gevolgen van dien: wetenschappelijke experimenten die worden onderbroken, nieuwe projecten die niet kunnen starten en een onzekere toekomst voor het wetenschappelijk onderzoek op Antarctica.
Nochtans heeft het project alles van een succesverhaal. Zonder de grote gedrevenheid van Hubert had de poolbasis nooit het daglicht gezien. Het resultaat mag gezien worden. Niet alleen is het station een schoolvoorbeeld van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, de inplanting in een amper bestudeerde regio van het Antarctische continent maakt van vrijwel ieder onderzoek een wetenschappelijke ontdekking.
Belgische onderzoekers hebben er honderden meteorieten verzameld die cruciale informatie prijsgeven over het ontstaan van het heelal of de oorsprong van het leven op aarde. De opwaartse ijsbeweging in combinatie met een wit oppervlak maakt dat deze zeldzame steentjes (de grootste weegt wel 18 kilo) vrij gemakkelijk op te sporen zijn. Daardoor bezit België een van de internationaal meest gewaardeerde meteorietverzamelingen. Maar ook qua biologie, meteorologie, klimatologie en glaciologie is er veel nieuws te rapen. De ijskap van Oost-Antarctica is de grootste ijsmassa op aarde, maar minder toegankelijk door een beperkte inplanting van wetenschappelijke stations die vele honderden kilometers uit elkaar liggen.
Maar diepe waters hebben dikwijls diepe gronden: ondanks het koude en gure klimaat is er een rijkdom aan microbiologische activiteit, ook rondom de Belgische Zuidpoolbasis. De ontdekking van grote smeltwaterstromen en meren, net onder het ijsoppervlak in de nabijheid van het station zorgde voor een wereldprimeur voor de Oost-Antarctische ijskap. De resultaten werden vorige maand gepubliceerd in het prestigieuze vakblad Nature Climate Change. Uit de studie blijkt dat de ijsmassa sneller smelt dan voorheen gedacht, wat tot een mogelijke ontwrichting van de inlandse ijskap kan leiden, met versnelde zeespiegelstijging tot gevolg.
Communicatie zoek
Het gekibbel omtrent de poolbasis sleept al heel lang aan. Sinds de publicatie van het Koninklijk Besluit van 20 mei 2009 over het beheer van het Poolsecretariaat en de partnerschapsovereenkomst met de International Polar Foundation, is het conflict groter geworden met de publicatie van de wijziging van dit besluit op 10 augustus 2015. Het resultaat is een juridisch kluwen en getouwtrek dat wij wetenschappers enkel met lede ogen kunnen aanzien. Als onderzoeker ben je afhankelijk van je financiers, in dit geval het federale wetenschapsbeleid (BELSPO) dat de onderzoeksprogramma’s lanceert en bekostigt. Maar omwille van het gerechtelijk kluwen is de communicatie tussen de verschillende partners zoek en zijn wetenschappers nu de dupe.
Dat is zeer jammer. Belgische onderzoekers spelen al decennia een voortrekkersrol in Antarctisch onderzoek. Velen nemen deel aan internationale missies geleid door partnerlanden. Wetenschappers zijn al lang actief in marineregio’s rondom Antarctica, in samenwerking met de Verenigde Staten, Japan en Duitsland. Het wetenschappelijk onderzoek op Antarctica is internationaal gecoördineerd via het Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR). SCAR is een officiële waarnemer binnen het Antarctisch Verdrag en verstrekt in verschillende gebieden objectief wetenschappelijk advies over milieu.
Maar SCAR bevordert ook de uitwisseling van onderzoeksresultaten en basisgegevens onder wetenschappers actief in Antarctisch onderzoek. Met de Belgische Zuidpoolbasis kunnen we die internationale kruisbestuiving kracht bijzetten en profiteren van een internationale expertise binnen de onderzoeksprojecten. Een uitwisseling met Duitse, Noorse, Britse, Nederlandse en Japanse wetenschappers maakt toponderzoek mogelijk. Of maakte. Ik hoop van niet.