STRUIKELSTENEN is een project van een Duitse kunstenaar Gunter Demnig die gedenktekens aanbrengt op het trottoir voor de huizen van mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord gedreven zijn. Er liggen  al meer dan 100.000 stenen, vele geplaatst in aanwezigheid van de kunstenaar.

Kristof Van Mierop is sinds 2015 actief in de Belgische Vriendenkring Neuengamme om ervoor te zorgen dat de belangrijke geschiedenis van zijn grootvader en alle anderen verder overgedragen wordt naar volgende generaties. Hij is Maerlant-oud-ll. 1993. 

Vanmorgen las ik in De Standaard het artikel ‘Vijf verzetshelden krijgen struikelsteen’ (Nieuwpoort)

Kristof Van Mierops toespraak in Nieuwpoort

Een zeer bijzondere dag vandaag voor mij. In Nieuwpoort werden vandaag vijf struikelstenen ingehuldigd. Voor Marcel Beun, Kamiel Top, Emile Fryns, Honoré Houvenaghel en één voor mijn eigen grootvader Roger Vyvey (NG44444), overlevende van het concentratiekamp Neuengamme.

Ik mocht als kleinzoon en aanvrager van de struikelsteen ook een woordje doen bij de inhuldiging.

Dag Bompa. Het is van begin 2003 dat we elkaar nog ontmoet hebben, net voor je overlijden. En toch ben ik de laatste 10 jaar, zonder dat jij dat besefte, heel vaak met jou op pad. Herdenken en herinneren was in jouw leven zeer belangrijk. Voor mij is het een zwaar uit de hand gelopen hobby geworden die startte in 2015 met het bezoek aan de plaatsen waar je gevangen zat in Duitsland tijdens WOII. Daarna volgde opzoekingswerk, lid worden van diverse nationale en internationale verenigingen, lezingen voor groepen en scholen over jouw verhaal, en recent onderzoek naar het bredere verzet in Nieuwpoort tijdens WOII. Ik denk dat je het wel tof had gevonden dat ik zo’n weg ben ingeslagen.

Maar ik werk ook mee aan verschillende struikelsteeninitiatieven. In Brugge, in Oostende en sinds kort in Blankenberge. Waardoor ik na 4 jaar dacht:  Ja, misschien wordt het eens tijd dat ik, ook eens een struikelsteen voor jou aanvraag.

De voorbije maand ben ik heel intensief met jou op stap geweest. Zelfs letterlijk op stap. Een maand geleden reed ik met Merel en Pierre richting Bremen en gingen we, zoals ik steeds doe als ik daar aankom, eerst eens naar de plaats en het monument van het concentratiekamp Bremen-Blumenthal, waar jij lange tijd gevangen zat, vandaag een mooi park aan de rivier de Weser.

Begin april 1945 werd dit kamp ontruimd en werd jij samen met nog een paar duizend gevangenen 4 dagen te voet op dodenmars gestuurd richting het hoofdkamp. En dit onder verschrikkelijke omstandigheden. Viel je dood, dan bleef je liggen, kon je niet mee, dan kreeg je het nekshot van de nazibewakers.

Exact een maand geleden op 24 april, startten, Merel, Pierre en ikzelf, samen met honderden andere deelnemers aan deze zelfde 4 daagse route. We wandelden exact dezelfde route die jij toen 80 jaar geleden gelopen hebt, bijna 85 km verdeeld over 4 dagen. Het was voor ons ook een fysieke tocht, maar ook zeer emotioneel. Op onze rugzakken hadden we jouw foto van toen, kort voor je opgepakt werd. Velen wilden je verhaal horen.

De laatste dag kwamen we ’s middags aan het treinstation in Bremenvörde, waar jij met 70-80 in een beestenwagen op transport gezet werd terug naar het hoofdkamp Neuengamme, omdat je nog bij de “sterkeren” was. De anderen moesten nog 13 km verder lopen naar het buitenkamp Sandbostel. Jij liep dit laatste stuk dus niet. Maar twee Nieuwpoortse verzetsmakkers wel. Sandbostel was een verschrikkelijk buitenkamp en de plek waar Louis Goderis op 29 april 1945 bevrijd werd en waar Honoré Houvenaghel, waar we straks een struikelsteen voor inhuldigen,  4 dagen voor deze bevrijding bezweek op 25 april 1945.  Ook zij waren mee in onze herinneringen tijdens dit laatste stukje van de route en toen we arriveerden op het grasveld tussen de barakken van Sandbostel.

Na deze bijzondere tocht bleef ik nog 7 dagen in Noord-Duitsland voor de herdenkingsreis van onze Belgische Vriendenkring Neuengamme, een reis die ik zelf organiseer,  en kwam ik op alle andere plaatsen waar jij tijdens je lijdensweg terechtkwam.

Ik kwam in het hoofdkamp Neuengamme waar jij en nog 6 andere Nieuwpoortenaren aankwamen uit België begin september 1944. Louis Goderis en Honoré Houvenaghel heb ik net vermeld…. Maar ook Louis Symoens,  Robert De Meyere, Pierre De Neve en Robert De Meester. Enkel Louis Goderis en jij zouden levend terugkeren. We stonden aan het station waar jullie aankwamen, we stonden op de appelplaats waar jullie stonden, we liepen langs de plekken van de barakken, we legden bloemen aan het crematorium waar je makkers Robert De Meyere en Louis Symoens gecremeerd werden na hun overlijden… . Jij vertrok al na een paar dagen uit het hoofdkamp richting Bremen-Blumenthal.

Ook de laatste dag van mijn 12 dagen in jouw voetsporen bezochten we met de grote groep van 60 Belgen opnieuw Bremen-Blumenthal en mocht ik als gids vertellen over dit buitenkamp, jouw buitenkamp. We passeerden ook langs de fabriek waar je alle dagen moest werken. Het gebouw is in erbarmelijke staat, maar het staat er nog. Het is beschermd, dus het blijft er staan als herinnering aan deze tijd dat jij en alle anderen er werkten als dwangarbeider 80 jaar terug.

Op 3 mei kwam ik zoals elk jaar ook in Neustadt in Holstein aan de Oostzee, de plek waar je 80 jaar geleden bevrijd werd. We voeren met een schip naar de plek op de open zee waar de Cap Arcona en 2 andere schepen op 3 mei per vergissing door de Britten gebombardeerd werden. Tom vertelde er net over,   7.000 van je medegevangenen vonden die dag nog de dood. We voeren ook langs de kaai waar de Athen lag, het schip waar jij op zat en gelukkig niet gebombardeerd werd. Op deze kaai werd je eindelijk bevrijd door de Britten op 3 mei 1945.

Ik startte op 24 april om de route van jouw dodenmars zelf te wandelen en bezocht de dagen erna alle verschrikkelijke plekken waar je kwam. Dat ik vandaag, een maand later, aan de deur sta van  het huis waar jij in de vroege ochtend van 14 april 1944 door de Geheime Feldpolizei opgepakt werd en na jouw enorme lijdensweg op 24 mei 1945, dus vandaag exact 80 jaar geleden, je dierbare familie weer kon terugzien na meer dan een jaar onzekerheid en gemis, is dan ook zeer bijzonder. Dat ik hier vandaag met jouw beide kinderen, nl. mijn mama Karine en mijn Parrain Marcel en heel wat familie en vrienden aanwezig kan zijn om voor jou een struikelsteen in te huldigen, dat is een hele eer voor mij en vooral een sluitstuk van onze intense tocht samen de voorbije maand. En het is fijn met jou op tocht te zijn, en weet …  onze tocht is nog niet ten einde. Dankjewel Bompa.

Speech Sandbostel: 27 april 2025, gehouden in het Duits:

“Begin april moesten we terug naar Neuengamme. Allemaal op rijen van vijf, met honderd

man per keer marcheren. We zijn eerst naar Farge gegaan, een ander kamp voor 1 dag en

dan hebben we nog een dag of 3-4 die dodenmars gedaan. En als er iemand langs de straat

doodviel, ja, dan bleven ze liggen. Kon je niet mee, dan werd je afgemaakt door een bewaker.

Er zijn er veel gestorven onderweg.

Eerst een paar dagen te voet en dan op een trein, met zeker 70 in een beestenwagen, maar ik

kan niet juist zeggen hoeveel dagen. Ik weet wel … elke keer dat de trein stopte, werden er

enkele doden uit de wagons gehaald. De sterkeren klommen naar boven, de zwakkeren

geraakten onderin … en stierven.”

U hoorde zonet twee stukjes uit een interview waar mijn grootvader, Roger Vyvey, vertelde

over de dodenmars die hij meemaakte in april 1945. De dodenmars waarvan we de route de

voorbije 4 dagen gelopen hebben.

Ik moet het u niet vertellen, u weet het allemaal. Deze historische plaatsen en deze

dodenmars zijn verschrikkelijk. Maar ze laten me niet los, omdat deze verschrikkelijke

geschiedenis namelijk, jammer genoeg, deel uitmaakt van mijn familiegeschiedenis. Het

maakte vooral een traumatisch deel uit van het leven van mijn grootvader, Roger Vyvey.

Het was voor mij persoonlijk dan ook een zeer bijzondere gebeurtenis om deze route te

kunnen lopen, 80 jaar nadat mijn eigen grootvader en zoveel andere

concentratiekampgevangenen deze zelfde route in verschrikkelijke omstandigheden moesten

lopen.

In 2016 reden we deze dodenmars route met ons minibusje op mijn eerste herinneringsreis

met de Belgische Vriendenkring Neuengamme. Ik heb toen in mezelf gezegd. Ooit wil ik deze

route zelf lopen. De voorbije dagen is me dat gelukt.

We reden toen deze route, maar we passeerden de dorpjes zonder te weten waar hun

slaapplaatsen waren, dat vond ik een gemis om de geschiedenis van mijn grootvader te

kunnen reconstrueren. Ik sprak vele mensen aan. Hier lokaal in Bremen en Sandbostel,

historici, mensen die aan herinneringswerk deden, mensen die de route in 1985 gelopen

hebben, maar helaas … naast de steenfabriek in Hagen, de eerste stop na Farge, waren de

andere plaatsen niet meer gekend, ….

Het heeft tot november 2024 geduurd, toen ik met de hulp van Ines Dirolf en Andreas

Ehresmann, waarvoor 1000 maal dank, en samen met een oude video-opname,

fotomateriaal en een verslag van een herinneringsreis van mijn eigen vereniging begin jaren

90, de puzzel kon leggen. Op 3 dagen tijd konden we de boerderij in Horst bevestigen en

vonden we de schuur in Oerel. Dat was zo’n mooi moment.

Ongeveer anderhalf jaar geleden hoorde ik voor het eerst dat het idee leefde om deze route

te wandelen 80 jaar na datum. Ik zou en moest daarbij zijn. Ik had als nabestaande de eer en

het genoegen uitgenodigd te worden op de verschillende onlinemeetings ter voorbereiding

van deze gedenkmarsch 2025. Fantastisch om vanuit België het enthousiasme van dit

fantastisch organiserende comité te voelen, de politie, de gedenkstätten, de scholen, de

verschillende verenigingen,… schitterend. Ze verdienen een applaus.

Mijn grootvader Roger Vyvey was een Belgische verzetsstrijder. Hij kon het niet aanvaarden,

dat de Duitse bezetter zomaar zijn land kwam innemen. Hij leefde in Nieuwpoort aan de

Belgische kust.

In april 1944 werd hij opgepakt. Na enkele maanden in de gevangenis werd hij op 31

augustus 1944 gedeporteerd. Hij kwam op 2 september aan in het hoofdkamp Neuengamme

bij Hamburg.

Hij kreeg een zebrapak, al zijn haren werden afgeschoren, hij was niet langer Roger Vyvey,

hij werd nummer 44444. Daar werden zijn identiteit en persoonlijkheid afgenomen.

Na ongeveer een week werd hij naar het buitenkamp Bremen-Blumenthal gebracht. Daar

moest hij zoals alle concentratiekampgevangenen zware arbeid verrichten, raakte hij

ondervoed, werd er op hem geroepen, werd hij fysiek en mentaal mishandeld, geschopt en

geslagen. Hij werd zelfs 6 dagen lang zwaar gefolterd na een beschuldiging van sabotage.

Begin april 1945 werd hij 5 dagen te voet op dodenmars gestuurd. In het station van

Bremervörde, waar we deze middag waren, volgde een selectie. De zwakkeren werden naar

hier in Sandbostel gebracht, de nog iets sterkeren werden per trein naar het hoofdkamp

teruggebracht, onder hen mijn grootvader.

Maar ook dan was zijn lijdensweg nog niet ten einde. Van Neuengamme werd hij opnieuw op

transport gezet naar Lübeck waar hij samen met een 10.000 tal gevangenen werd

ingescheept op een drietal schepen in de Oostzee. Hij kwam op het luxeschip de Cap Arcona

terecht. De omstandigheden aan boord waren echter verschrikkelijk. De gevangenen

stierven de één na de ander. Door toeval werd hij na een paar dagen terug overgebracht

naar een ander schip, de Athene. Dat werd zijn geluk. Op 3 mei 1945 werden de schepen met

duizenden gevangenen aan boord, per vergissing, gebombardeerd door de Engelsen. De

Athen was op dat moment aangemeerd in de haven van Neustadt in Holstein, waardoor het

niet gebombardeerd werd. Kort na het bombardement werden de ongeveer 2.000

gevangenen van de Athen bevrijd door de Engelsen. Zo werd mijn opa op 3 mei 1945, 5

dagen voor het officiële einde van de tweede wereldoorlog in Europa en bijna 9 maanden na

de bevrijding van België eindelijk bevrijd. Het was een bevrijding met een dubbel gevoel. Op

dezelfde dag stierven namelijk nog 7.000 van zijn medegevangenen op de andere schepen.

Ik sta hier als kleinzoon, maar ook als lid van de Belgische Vriendenkring Neuengamme en als

secretaris-generaal van de AIN, de Amicale Internationale KZ Neuengamme, de

internationale vriendenkring van organisaties van voormalige gevangenen en nabestaanden.

Als vertegenwoordigers van de vele nabestaanden uit zovele landen zijn we dan ook zeer

verheugd dat deze gedenkmarsch 2025 georganiseerd werd tussen Farge en Sandbostel.

Persoonlijk was ik zeer aangenaam verrast over het grote aantal deelnemers de voorbije 4

dagen. En zeker over de vele honderden leerlingen die deelnamen. Zij zijn namelijk de

toekomst van de herinnering.

Ik wil toch een speciale vermelding maken voor de aanwezige nabestaanden want die waren

er ook. De Franse nabestaanden Jean Curial en Christine Rault, die 4 dagen meeliepen. Guy

en Pascal Roger, ook uit Frankrijk, die vandaag deelnamen. Ilana Mc Corquondale helemaal

uit Australië. En in het bijzonder de 14 Franse leerlingen en hun leerkrachten die 4 dagen

meeliepen . Nadia Bachmar, dat is herinneringseducatie op zijn best.

Alle manieren om dit duistere verleden in de kijker te stellen en voor herinnering en

herdenking te zorgen juichen wij toe. In naam van de AIN, maar ook als kleinzoon, wil ik dan

ook alle initiatiefnemers van harte feliciteren met dit fantastische en zeer goed

georganiseerde initiatief.

Veel dank

Kristof Van Mierop

Kleinzoon Roger Vyvey (NG 44444)

Secretaris-Generaal Amicale Internationale KZ Neuengamme

Bestuurslid Belgische Vriendenkring Neuengamme