Marie Rose D’Haese, vroger lerares Latijn in het Maerlant-ath. schrijft:

Van den vos Reynaerde. Woensdag 15 oktober en de kamermuziekzaal van het concertgebouw in Brugge is tot de nok toe gevuld. Wat had je gedacht ? Twee sprekers van dit formaat: professor Frits van Oostrom met zijn wetenschappelijke publicatie over deze oud-Nederlandse vertelling en Tom Lanoye, onze flamboyante schrijver en bewerker van allerlei teksten, podiumbeest ook zelf. Iedereen denkt de Reynaert te kennen, we lazen er allemaal wel stukjes uit in onze scholierentijd. Toch blijft veel in de nevelen van de tijd gehuld. Wie schreef deze tekst? We weten enkel: Willem die Madocke maakte. Alleen, van dit Madocke is geen letter overgeleverd. De tijd is wel duidelijk : we zitten in de dertiende eeuw, en ja, dat is ook de tijd van Jacob van Maerlant ! Het zou zelfs zomaar kunnen dat deze mede aan de basis ligt van de damnatio memoriae van Willem. Welke bedoeling had de schrijver ermee? Was er een concrete aanleiding ? In elk geval is het een stevige en scherpe kritiek op de macht van de machthebbers enerzijds en anderzijds op de lafheid en karakterloosheid van « onderdanen ». De vos is ronduit een gewetenloze schurk, een narcist, een sadist, ja, zelfs een psychopaat. Maar weten jullie wat dan nog het merkwaardigst is? Dat de lezer zich nog liever met hém identificeert, dan met de beer, de wolf of de leeuw! Goethe kon zijn ogen niet geloven toen hij de tekst (in Duitse vertaling) onder ogen kreeg : hij vond het werk van een onwaarschijnlijke actualiteitswaarde. En nu heeft dus onze Tom Lanoye zijn eigen Reinaart geschreven. Hij las eruit voor, of liever hij droeg het voor, zijn tekst in viervoetige jamben, die het verhaal voortstuwen en opzwepen tot je naar adem hapt. Hij zal hem in het najaar in de Bourla helemaal brengen in een marathon voorstelling. Ik heb met honderden anderen alvast met volle teugen genoten van het voorproevertje.

Dit las ik: Rond 1260 schreef een zekere Willem, van wie we verder weinig weten, een verhaal in verzen over de sluwe vos Reynaert. Vanden vos Reynaerde is een van de oudste teksten in het Nederlands. Door de flitsende humor, de vaak obscene dubbelzinnigheden en de wellustige wreedheid werden de avonturen van Reynaert ontzettend populair. En dat zijn ze tot vandaag gebleven.

Sedert vorige week weten we heel wat meer over DE REYNAERT. Emeritus professor FRITS VAN OOSTROM publiceerde nl. DE REYNAERT. LEVEN MET EEN MIDDELEEUW MEESTERWERK. Ik denk nu al dat we Van Oostroms boek ook een meesterwerk kunnen noemen. Hij is ook de auteur van MAERLANT WERELD, dat toen, in 1996, een literatuurprijs won (AKO-literatuurprijs). Een jaar later kreeg KA en RMS Blankenberge de naam Maerlant-atheneum en Maerlant-middenschool, namen met betekenis. De Brussels hoogleraar Jozef Janssens noemde in zijn feestrede in de feestzaal van de school tien valabele redenen om een school Maerlants naam te geven

In dat venster 12 van de CANON van Vlaanderen leest men over Maerlant:

Niet iedereen was blij met die fantasierijke verhalen. De Vlaamse dichter Jacob van Maerlant wilde vooral ‘nutscap ende waer’ brengen in de volkstaal: nuttige en werkelijkheidsgetrouwe teksten. Daarom legde hij zich toe op historische werken, zoals de Spiegel Historiael, een ‘wereldgeschiedenis’ vanaf de schepping. Ook schreef hij de eerste Nederlandstalige natuurencyclopedie. Maerlant baseerde zich daarvoor op geleerde teksten in het Latijn. Zo ontstonden zowel fictieve als informatieve werken in het Nederlands.

Lanoye blaast de vos nieuw vuur in

30 april 2025

Wie dacht dat Van den Vos Reynaerde alleen thuishoort in stoffige schoolboeken, moet dringend ReinAard van Tom Lanoye lezen. In meer dan zevenduizend verzen blaast Lanoye het middeleeuwse meesterwerk brutaal, geestig en compromisloos nieuw leven in. Met zijn kenmerkende bravoure, virtuoze woordspel en tomeloze energie voert hij de sluwe vos op in een hedendaags klankdecor, waar middeleeuwse cadans soepel overloopt in moderne ritmes van rappers en de ‘anti-woke-waanzin’ vrolijk botst met de klanken van Kendrick Lamar.

De vos van Lanoye boert, vloekt, vrijt, vreet en filosofeert, en wordt zo het middelpunt van een nietsontziende satire over macht, hypocrisie, seks en geweld. Het verhaal blijft grotendeels trouw aan het origineel: een hofdag, een vos die wordt gedaagd, drie ‘indagers’ die één voor één sneuvelen aan zijn sluwheid, en een rechtszaak waarin de vos zich – zoals altijd – uit de strop weet te liegen. De zwakke deus ex machina uit het origineel herschrijft Lanoye met een geraffineerde politieke spindoctor die beeldvorming boven waarheid plaatst – een spiegel voor onze tijd.

Lanoye scherpt de accenten aan, eigent zich het verhaal toe en duwt het brutaal de 21e eeuw in. Geen heilig huisje blijft overeind: de kerk krijgt ervan langs, de biecht wordt een komisch hoogstandje en zelfs de koning laat zich moeiteloos inpakken. De vos is geen held, maar wel trouw aan zijn eigen natuur, wars van gezag en conventie. Zijn naam is zijn programma: Rein-Aard – zuiver in zijn aard. Daarmee belijdt hij een radicale vorm van vrijheid: die van het individu, maar ook die van de kunstenaar.

ReinAard is geen licht tussendoortje, maar een literaire achtbaan: taalkundig rijk, inhoudelijk gelaagd en stilistisch verbluffend. Ideaal voor lezers die houden van klassiekers met tanden en hedendaagse flair. Bovendien is het boek prachtig vormgegeven: de strakke zwart-rode lay-out van Dooreman versterkt het ritme en de visuele impact van de verzen. Dit is Lanoye op de toppen van zijn kunnen: grof én grandioos, speels én subversief. Zijn taal is luchtig en scherp, inventief en onbeschaamd, schurend en raak. Een aanrader voor wie lef en literatuur durft te combineren.