De Nederlandse auteur Arnon Grunberg schreef net een driedelig KERSTESSAY in De Standaard. Deel 2 begint hij met verwijzing naar de Duitse schrijver Immanuel Kant (1724-1804) en naar diens essay NAAR DE EEUWIGE VREDE, een rationalistische vrede tussen de staten.

Grunberg schrijft: de eeuwige vrede bestaat, maar uitsluitend op het kerkhof.

En ik dacht aan de talrijke keren dat ik in Vladslo op de Duitse militaire begraafplaats, waar Peter Kollwitz begraven ligt, waar meer dan 25.000 Duitse soldaten, jongens, mannen, begraven liggen in graven van twintig, waar van Käthe Kollwitz, kunstenares, moeder van Peter, het TREURENDE OUDERPAAR staat, op die eeuwige betekenis van zo’n FRIEDHOF wees en op de veel meer passende naam FRIEDHOF (vredestuin) dan begraafplaats en zeker dan kerkhof als die plek niet bij de kerk ligt.

Een toetje: Kaliningrad  KÖNIGSBERG, KONINGSBERGEN – is een EXCLAVE. Het gebied, tussen Polen en Litouwen, ligt nl. buiten Rusland, maar behoort ertoe.

De stad Königsberg was een hele tijd hoofdstad van Pruisen.  I. Kant werd er geboren en is er gestorven.