Vele Maerlant-leerlingen denken bij het woord DEUTSCHSTUNDE aan hun uurtjes Duits op school van lerares Kira Museeuw. Oud-leerlingen van RNS/KA/Maerlant denken wellicht aan Daan Inghelram, Frits Standaert, aan Jaak Coudeville.
Ik denk tevens aan „Deutschstunde“, een geliefde column in het HAMBURGER ABENDBLATT over zovele aspecten van het Duits, geschreven door Peter Schmachthagen, die heel onlangs is overleden.
Een fragmentje uit zo’n column
Wat betekent bijvoorbeeld de „rektie”, waarover u ook in mijn teksten hebt gelezen? In de taalkunde is de rektie het vermogen van een woord om de naamval van het erbij horende woord te bepalen. Neem bijvoorbeeld de zin: „Dicht bij het stadhuis staat het station.” „Nahe dem Rathaus steht der Bahnhof“. Warum nicht „nahe des Rathauses“?Het voorzetsel „nahe” vereist namelijk de datief (de derde naamval). Het woord „Rathaus” wordt door deze rektie dus in de datief gedwongen, terwijl het voorzetsel „durch” daarentegen de accusatief (de vierde naamval) vereist.
Ook een werkwoord kan een rektie hebben, dat wil zeggen een bepaalde naamval eisen. Neem het werkwoord „gedenken”, dat altijd een genitiefobject nodig heeft. Je zegt dus: „ Wir gedenken der Toten“ of „Der Bundestag gedenkt des Falls der Mauer“ Wanneer er ergens wordt gezegd dat „den Toten gedacht wird”, dan gedenke ich des Heiligenscheins für den Deutschunterricht der Nachkriegszeit.”
DEUTSCHSTUNDE is ook de titel van een heel bekende roman (1968) van Siegfried Lenz.
DEUTSCHSTUNDE is een mijlpaal in de Duitstalige literatuur van de 20e eeuw, het opus magnum van Siegfried Lenz. In 1968 verschenen, vertaald in meer dan 20 talen en meer dan 2,2 miljoen keer verkocht, heeft de roman tot op de dag van vandaag niets aan zijn universaliteit en actualiteit ingeboet.
Siggi Jepsen, bewoner van een inrichting voor moeilijk opvoedbare jongeren, moet in de les Duits een opstel schrijven over De vreugden van de plicht en levert een leeg schrift in. Niet omdat hem niets te binnen zou schieten, het onderwerp is hem maar al te bekend: zijn vader, de noordelijkste politiepost van Duitsland, was zo onvoorwaardelijk toegewijd aan de plichten van zijn ambt dat hij er niet voor terugschrok zijn jeugdvriend, de internationaal bekende schilder Nansen, persoonlijk het door de nazi’s opgelegde schilderverbod te overhandigen en de naleving daarvan streng te controleren.
Siggi, destijds nog een kind, wordt getuige van een stille maar verbeten strijd, en in de herinnering verandert zijn opstel Duits in een levensverslag, een poging zichzelf te begrijpen.
De titel DEUTSCHSTUNDE is voor tweeërlei uitleg vatbaar: als DUITSE LES en als LESUUR IN DUITSE GESCHIEDENIS.
