In het Blankenbergse stadhuis had op zondag 8 september om 10u. een herdenkingsdplechtigheid van de bevrijding van Blankenberge  plaats met een korte toespraak van burgemeester Björn Prasse, Maerlant-oud-leerling 1998, een historische toelichting door stadsarchivaris Pieter Deschoolmeester (zie onderaan) en een interview door Alain Mengé, Maerlant-oud-leerling 1984,  met ooggetuigen uit WOII William De Breuck en Roger Provoost.

En daarna was er plechtigheid op het Manitobaplein bij het monumentje van de Manitba Dragoons. Daar hield Ritika Nandkeolyar, afgevaardigde van de Canadese ambassadeur te Brussel, ingeleid door cultuurschepen Kathy Kamoen, een toespraak in het Engelsd en het Frans.

We onthouden twee namen van Canadese militairen van toen: Eric James en Stewart Mackenzie

Eric James had de leiding van de  Canadese 12^de Manitoba Dragoons, die Blankenberge bevrijdden. De Eric Jameslaan is naar hem genoemd.

Stewart Mackenzie  was de bevelhebber van het geallieerde leger die na de oorlog hielp met de heropbouw van Blankenberge.

Toespraak door Pieter Deschoolmeester, stadsarchivaris:

Toelichting viering 80 jaar Bevrijding van 8 september 2024:

Bedankt burgemeester.

Op 9 september 1944 rond 8u ’s avonds werd Blankenberge, na 4 jaar Duitse bezetting, bevrijd door de 12de Canadese Manitoba Dragoons.

Op 6 september 1944, dus 3 dagen voordien, hadden de Duitsers de badstad al verlaten. Een toenmalig krantenartikel spreekt over een ordeloze bende van verslagen soldaten van de Wehrmacht die toen te voet, per fiets, met gestolen boerenwagens en alle denkbare vervoermiddelen hals over kop wegvluchtte.

Dit was het sein voor de Blankenbergenaars om hun huizen met de Belgische Driekleur te bevlaggen en de bevrijders aan de westkant van de stad te gaan opwachten. Ze waren echter veel te vroeg want in plaats van de te verwachten soldaten in kaki-uniformen (van het Britse, Canadese of Amerikaanse leger, van welke nationaliteit hun bevrijders waren, wisten ze toen namelijk nog niet) zagen ze op 7 en 8 september opnieuw soldaten in feldgraue uniformen Blankenberge binnenkomen. Dat waren kleine groepjes Duitse soldaten die opgejaagd door het bevrijdingsleger op de vlucht waren naar Nederland. Sommigen van hen waren moegestreden en gaven zich spontaan over bij de lokale politie, anderen waren nog zeer strijdvaardig en bleven blijkbaar geloven in een eindoverwinning en gaven zelfs nog het bevel om de Belgische vlaggen terug in te halen.

Uiteindelijk op 9 september 1944 kondigde het verzet aan dat er Canadese troepen tussen De Haan en Wenduine waren gesignaleerd en dat deze zich klaarmaakten om Blankenberge en Uitkerke te bevrijden.

Pas om 8u ‘s avonds arriveerde de voorhoede van de 12de Canadese Manitoba Dragoons (2 militaire voertuigen met inzittenden) aan de sasbrug van Blankenberge.

Er werd geen weerstand geboden. De stad kon zonder slag of stoot bevrijd worden.

Via de weg langs de spuikom trok deze voorhoede de stad binnen naar het stadhuis waar het gemeentebestuur voor hen een geïmproviseerde plechtigheid of ontvangst bij kaarslicht organiseerde en waar de bevrijders ook het gulden boek ondertekenden. Luitenant Eric James was de bevelhebber van de eerste gevechtswagen die Blankenberge toen binnenreed.

Op weg naar het stadhuis werden de bevrijders verwelkomd door een uitgelaten menigte van Blankenbergenaars die opnieuw hun huizen met de Belgische Driekleur hadden bevlagd en deze keer mochten de vlaggen gelukkig wel blijven hangen.

Die avond en nacht barstte er in Blankenberge een spontaan volksfeest los. Eindelijk konden de Blankenbergenaars hun angst, onmacht, honger en pijn van de afgelopen 4 jaren van dwingende bezetting, weglachen, wegdansen en uiteraard ook wegdrinken in de plaatselijke herbergen en cafés.

Het was dan ook waarschijnlijk met kleine oogjes en met een houten kop dat ze de dag nadien zagen hoe het grootste deel van de bevrijdingstroepen, namelijk de achterhoede van de 12de Manitoba Dragoons, gevolgd door eenheden van het Royal Regiment of Canada, Blankenberge binnentrokken.

Het spontane volksfeest van 9 en ook 10 september 1944 was indrukwekkend, maar een nog indrukwekkender volksfeest vond exact één jaar later plaats, op 8 en 9 september 1945, naar aanleiding van de eerste verjaardag van de bevrijding van Blankenberge.

Het speciaal voor de gelegenheid uitgewerkte feestprogramma werd door verschillende andere steden en gemeenten alom bewonderd en bejubeld. Blankenberge, nochtans een kleine gemeente, wist blijkbaar hoe het zijn bevrijders op een gepaste manier moest huldigen. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de grootstad Antwerpen, waar de bevrijdingsplechtigheid slechts bestond uit, en ik citeer uit een toenmalige krant, “een grammofoonconcert, klaroengeschal, twee zangers die elk een lied zingen, twee redevoeringen en opnieuw klaroengeschal.” Dit was het. Zo vierde de grote Scheldestad de eerste verjaardag van de bevrijding.

De Blankenbergenaars daarentegen wisten wat feesten was en organiseerden toen memorabele feesten die zij, maar ook de gevierde Canadezen, hun leven lang zouden blijven herinneren.

De festiviteiten werden ingericht en uitgewerkt door een feestcomité bestaande uit afgevaardigden van de vaderlandslievende verenigingen. Maar ook de inwoners droegen hun steentje bij om er onvergetelijke feesten van te maken. De inwoners hadden de mogelijkheid om het feestcomité financieel te steunen, wat ze ook massaal hebben gedaan. Verder werd iedereen opgeroepen om hun huizen feestelijk te bevlaggen en ook aan die oproep werd door iedereen gevolg gegeven.

Op de lijst van genodigden stonden vertegenwoordigers van het Britse, Canadese en Belgische leger. Via bemiddeling van de minister van landsverdediging heeft het gemeentebestuur nog geprobeerd om ook afvaardiging van het Amerikaanse, Russische, Franse en Nederlandse leger op de gastenlijst te krijgen, maar dit is uiteindelijk niet gelukt. Verder had je de provinciegouverneur, het Blankenbergse gemeentebestuur, de ambassadeur van Canada en uiteraard de 12de Manitoba Dragoons die de plechtigheid bijwoonden met 25 officieren en 200 manschappen inclusief enkele gevechtswagens.

De tijd ontbreekt nu om het volledige feestprogramma van toen grondig toe te lichten. In grote  lijnen kwam het neer op:

de toekenning van de titel van ereburger van Blankenberge aan luitenant Eric James, de plechtige inhuldiging van het ‘Manitobaplein’, het vroegere ‘Botermarktje’, gevolgd door een bloemenhulde aan het monument van de gesneuvelden op de markt en een militaire concert gevolgd door een heus volksbal en fakkeltocht op het strand.  

Dit was het programma voor zaterdag 8 september.

Zondagmiddag 9 september, dag op dag één jaar na de bevrijding, stond voornamelijk in het teken van militaire parades doorheen de stad en een troepenschouwing op het stationsplein. Het feestprogramma was begonnen met de ondertekening van het gulden boek in het stadhuis, maar het hoogtepunt van de festiviteiten van die dag, en waarschijnlijk ook van het ganse feestweekend, was ongetwijfeld de plechtigheid op de Grote Markt. Dan bedoel ik niet de toespraken die er gehouden werden door onder andere de Canadese ambassadeur, schepen Van Sluis en enkele hogere officieren van het Canadese Leger.

Neen. Die plechtigheid was vooral belangrijk omdat de bevolking van Blankenberge toen de kans kreeg om de bevrijders persoonlijk te bedanken. Het volk, gesymboliseerd door tientallen jeugdige meisjes uit lokale verenigingen en scholen, mocht immers tijdens deze plechtigheid aan alle 225 soldaten van de 12^de  Manitoba Dragoons afzonderlijk een huldigingsmedaille opspelden.

Die feestelijke dag werd afgesloten met een optocht door de straten van Blankenberge, een banket voor de militairen en genodigden, gevolgd door een spetterend vuurwerk en opnieuw een fakkeltocht.

Over deze bevrijdingsfeesten zijn we uitzonderlijk goed gedocumenteerd. Het volledige dossier ter voorbereiding van deze feesten is bewaard gebleven in het archief. We hebben ook heel wat fotomateriaal van deze plechtigheid op de Grote Markt teruggevonden en zelfs ook een kort filmpje gemaakt door het Canadese leger waarmee ik binnen enkele ogenblikken deze toelichting zal afsluiten.

Het was overduidelijk een feest voor het volk én gedragen door het volk. Geen besloten onderonsje tussen militaire en burgerlijke hoogwaardigheidsbekleders, maar een groot volksfeest waarbij er ook een grote rol was weggelegd voor de inwoners.

Ook voor vandaag, op de 80^ste herdenkingsverjaardag van de bevrijding, hebben we bewust die lijn van betrokkenheid van de inwoners doorgetrokken. Deze herdenkingsviering staat immers open voor iedereen, voor elke inwoner. Straks zullen we de stem van de jeugd van toen, van 2 jeugdige inwoners van toen, namelijk William De Breuck en Roger Provoost, opnieuw laten spreken in de interviewsessie met Alain Mengé.

Ik wil jullie hartelijk danken voor de aandacht. Zoals gezegd sluit ik mijn presentatie af met het beloofde filmpje en onmiddellijk daarna start de interviewsessie met William en Roger.