OMWENTELING is een letterlijke vertaling (een purisme) van REVOLUTIE. OMWENTELING is voor het eerst genoemd in 1650, toen met de betekenis ‘radicale staatkundige ommekeer’, maar onmiddellijk kwam daar de betekenis OPSTAND bij.
In 1858 schreef Hendrik Conscience het gedeeltelijk autobiografische boek DE OMWENTELING VAN 1830, waarmee hij de opstand, de revolutie tegen koning Willem I (toen koning van de Verenigde Nederlanden) bedoelde.
Fragmentjes uit dat boek.
Ten dien tijde waren België en Holland onder eenen zelfden vorst vereenigd en maakten het koninkrijk der Nederlanden uit. Zoo was de toestand sedert 1815.
Langzamerhand was er echter zekere ijverzucht tusschen de beide broederstammen ontstaan…
Maar toen in Juli 1830 de tijding in België kwam, dat de troon der Bourbons door eenen zegepralenden volksopstand was verbrijzeld geworden, dan werd het woord Vrijheid eensklaps met geestdrift uitgesproken en zelfs tot in de scholen herhaald….
In den nacht van den 25en Augustus 1830 borst de omwenteling te Brussel los. De krijgsmacht werd uit de stad gedreven, en het oud driekleurig Brabantsch vaandel ten teeken van ‘s volks zegepraal op den toren van het stadhuis uitgestoken…
Nevens de poort, op den hoek der straat, die men Meulenberg noemt, stond een hoop arme vrouwen te juichen en leven de Belgen! te schreeuwen; zij schenen dol of dronken. Onder dezen kreeg een leelijk, oud wijf mij in het oog. Mijne uiterste jonkheid boezemde haar waarschijnlijk bewondering of medelijden voor mij in; want zij sprong met de twee armen vooruit op mij toe en riep:
“Ach, mijn klein Belgsken-lief! Kom hier, kind, u moet ik toch eens kussen, al stond er de koning bij!”
Zij sprong mij zoo vurig en zoo woest aan den hals, dat ik, onder het onverwacht geweld zwichtend, met wijf en al op den rug ten gronde viel en mij ter dege aan het achterhoofd bezeerde.
Dat Conscience in Blankenberge met een straat – al in 1899 – en met een monument – in 1912, honderd jaar na zijn geboorte – werd vereerd, had te maken met bewondering in Blankenberge voor hem – er was sedert 1873 een Conscience Taalgenootschap (waaruit volgens sommigen de toneelvereniging ONDER ONS is ontstaan, die groeide uit de schoot van de verenging BONDEN DER OUD LEERLINGEN VAN DE LAGERE –EN MIDDELBARE SCHOLEN) en hij verbleef er enkele zomers, zelfs een keer twee maanden.
Aan de overkant van de markt staat het monument van Conscience. Hij was Antwerpenaar. Zijn vader was Fransman. Hij schreef romantische verhalen en romans. Vele zijn historisch, andere zijn plattelandsverhalen (Kempens). Hij was 18 toen België onafhankelijk werd. In 1838 verscheen zijn historische roman DE LEEUW VAN VLAANDEREN. Het is het gekleurde verhaal van de Guldensporenslag van 1302. Die roman is toch wel heel belangrijk geweest. Hij is een voorbeeld van literatuur als cultureel geheugen’ Conscience had zich voor en tijdens het schrijven wel zeer goed laten informeren over de historische feiten, o.a. door Octave Delepierre, een Fransman die in Gent rechten had gestudeerd en in Brugge archivaris was geworden. Conscience heeft zeer veel invloed op de Vlaamse Beweging gehad, maar was wel een ‘goede’ Belg en opteerde op latere leeftijd voor Algemeen Nederlands, eerder dan voor een particularistische houding.
Het monument : kunstschilder E. Van Rijswijck (Antwerpen) ontwerpt de maquette, beeldhouwer G. Pickery (Brugge – hij maakte de beelden van Maerlant in Damme en van Memling en Van Eyck in Brugge) realiseert het vergulde medaillon van Conscience en de lezende vissersfiguur is geïnspireerd door Bella Stock uit de verhalen Bella Stock, Tafereelen uit het leeven der Vlaemsche vissers, waarvoor De Antwerpse schilder Edward Dujardin acht platen maakte.



