OMA 7X, OPA 6X. ZESTIEN PERSONEELSLEDEN EN LEERLINGEN REAGEERDEN OP DE VRAAG NAAR DE AANSPREEKNAAM VOOR (OVER)GROOROUDERS. 56 AANSPREEKNAMEN, 26 VERSCHILLENDE. MAMINA, OMI DOMI, OEPSI EN NONNA VIELEN OP

Hier zijn ze : oma 8x, opa 7x, mamie 4x, papie 4x, marraine 4x, bobonne 3x, pepe 3x, bompa 2x, parrain 2x, meme 2x, omi 2x en verder 1x: mammie Brugge, mammie Knokke, mamina, omi domi, marraintje, papou, moeke, vake, nonna, opi, omie, oepsie, moemoe, kleine opa, grote opa.

 

Aanleiding voor deze vraag naar de aanspreektitel van grootouders was de taalcolumn METEKIND van Ludo Permentier in De Stnadaard van 2 maart

 

Mijn twaalfjarige metekind trakteerde haar klas voor haar verjaardag op een duizelingwekkende taart.’ (DS, 22 november 2014)

Week van de vrouw! Vrijdagavond hing het al in de lucht, toen Annelies Beck in Terzake de Brusselse minister Pascal Smet het vuur aan de schenen legde met deze zin: ‘Nu lezen we ook in uw plan dat de klassieke taxichauffeur, ik zal hem maar even zo noemen – of haar – kan bijklussen na zijn uren – of haar uren – voor Über of Uber als hij dat wil – of zij.’

Een dappere poging, die meteen de helaasheid van het voornemen aantoont. Als elke spreker of spreekster zijn of haar woorden op die manier moet doseren zal hij of zij of zijn of haar luisteraar of luisteraarster zijn of haar draad gauw verliezen in het gesprek. Dat is toch niet wat we willen. Maar het is een feit dat het taalgebruik trekjes vertoont van eenkennigheid als het om de positie van de vrouw gaat. Zo kreeg ik vorige week een mailtje van een mevrouw die de vinger op een klein, maar zeer plekje legde: ‘Waarom kan mijn echtgenoot spreken van zijn petekind(eren) maar ik als vrouw niet van mijn metekind(eren)?’

Ik was me daar niet van bewust, omdat ik het metekind ken uit mijn omgeving. Hier en daar wordt het woord wel degelijk gebruikt. Maar ik moet maanden terugscrollen in de archieven van deze krant om het aan te treffen. In een database met Vlaamse persartikelen vind ik zes keer zoveel petekinderen als metekinderen, en wereldwijd (dank u, Google) tien keer. In Nederland is het woord zo goed als onbekend en in Vlaanderen is het in de verdrukking.

Dat zie je aan de Dikke Van Dale. De papieren editie noemt het metekind nog ‘algemeen Belgisch-Nederlands’, en geeft een liturgisch verantwoorde betekenisomschrijving: ‘kind waarvoor een doopmoeder of meter samen met de ouders de doopbelofte aflegt’. In Van Dale Online is het metekind ineens ‘niet algemeen’ meer en krijgen we de raadselachtige uitleg: ‘kind waarvan een vrouw meter is’. Waaruit je zou kunnen opmaken dat het kind getrouwd is met ten minste één vrouw die meter is. Of dat er ook kinderen zijn met een man als meter.

Waarom hebben we geen gangbaar woord voor een vrouwelijk petekind in het Nederlands? Dat komt deels door een misverstand in de middeleeuwen. Uit het Latijnse woord pater groeide de vader, maar ook de (doop)peter. In het Middelnederlands zag dit woord eruit als petren. Dat leek op een meervoud, en de mensen gingen daarom peter of peet zeggen als enkelvoudsvorm. De doopmoeder werd dan de pete, en omdat ze toch bezig waren, doopten ze ook de peetvader, de peetmoeder, het petekind, de peetoom, de petemoei. Toen de meter, geënt op het Latijnse woord mater, ten tonele kwam, was het te laat voor het metekind.

Daar moesten we maar iets aan doen. Geen geknoei met hij of zij en zijn of haar deze week, maar wel meisjes en vrouwen noemen naar wat ze zijn, zolang die woorden ons taalgevoel niet verstikken. Laat komen de directrice, de vrachtrijdster, de verkoopster en de interviewster. Als er ooit een première komt, zien we nog wel.