AUTEUR ERIK VLAMINCK IN DS 26/12/2104: EEN VERHAAL – EEN PAFLET: DE SCHANDVLEK GENAAMD KINDERARMOEDE – KLEINE LEONIE EN HET DOODZWIJGEN. E. VLAMINCK WAS ENKELE KEREN TE GAST IN HET MAERL.-ATHENEUM

Al in de jaren negentig en later ook nog na de eeuwwisseling kwam auteur Erik Vlaminck, leraar van opleiding, die eerst als verpleger in een psychiatrische inrichting werkte, met leerlingen van de 3de gr. Eerst op school, later in de bib, praten over zijn literaire werk…HOUTEN SCHOENEN, STANNY een ook nog over SUIKERSPIN.

Vandaag schrijft hij een beklijvende tekst in De standaard over KINDERARMOEDE. Hij besluit het artikel met : En toch willen we het niet geweten hebben. Eigenlijk zijn we onmensen. Ik ben benieuwd hoe gelukkig de kleine Leonie, de kleine toby, de kleine vincent en alle andere kinderen met kruimellege brooddozen later zullen worden. En op welke manier ze ons dan duidelijke zullen maken dat we niet gedaan hebben wat we moesten doen.”

De schandvlek genaamd kinderarmoede

Kleine Leonie en het doodzwijgen

26 december 2014 | Erik Vlaminck

Het zijn er veel, de brooddozen die dagelijks kruimelleeg aan de schoolpoort arriveren. En toch slagen we erin om telkens weer de ogen te sluiten voor datgene waarvan we weten dat het alomtegenwoordig is. Niet moeilijk dat geen minister ooit afgerekend wordt op zijn aanpak van kinderarmoede, schrijft Erik Vlaminck.

Elk jaar in september, en vaak ook in februari of maart, veranderen in Vlaamse kleuterklassen de brooddoosjes van kleur en worden ze getooid met een andere Disney- of Studio 100-figuur. Een vierjarige die vandaag Nijntje of Kabouter Wesley op de brooddoos heeft, wordt door de andere vierjarigen een loser genoemd. Mijn nichtje is kleuterleidster en ze houdt me op de hoogte van de snel wijzigende trends en hypes in kleuterland. Omdat ik niet graag nonkel Zagevent ben, durf ik daar dan niet al te veel commentaar op te geven. Ik heb ook niet gereageerd toen ik het relaas hoorde van Leonie.

Leonie is een meisje (lange blonde haren en wit vel, jawel) dat wel het correcte brooddoosje bezit, maar het alle dagen kruimelleeg mee naar school brengt. De kleuterjuf depanneert. Ze waakt er zorgvuldig over dat de andere ukken niet zien dat zij de kleine Leonie wat uit de eigen correcte brooddoos toestopt. Ze heeft ook al geprobeerd om een gesprek met de moeder aan te knopen, maar dat lukt niet want de moeder vermijdt het om nog tot bij de schoolpoort te komen. Kleine Leonie wordt op de hoek van de straat, met rugzakje en blinkend blauwe ogen, uit de auto gezet. Een Audi. Armoe woekert overal. Armoe verbergt zich beschaamd want beschimpt achter alle soorten façades.

Ik heb niet gereageerd toen ik het verhaal van kleine Leonie hoorde, omdat het me raakte. Het ging me nog meer raken toen ik hoorde dat er nu, op het einde van het eerste trimester, in de kleuterklas van 22 al drie kindjes zitten die dagelijks met een kruimellege brooddoos arriveren. Behalve Leonie zijn er twee anderen bij gekomen die elke middag gedepanneerd moeten worden: een Toby (die er nog niet helemaal uit is of hij later Romelu Lukaku of Sven Nys zal worden) en een Vincent (die, hoewel hij de r niet kan uitspreken, over zichzelf vrolijk tegen volwassenen zegt dat hij ‘een huidskleur met een beperking heeft’, omdat hij weet dat hij dan de lachers op de hand heeft).

Siberisch koud

Het is bizar. Pas wanneer zo’n kleuterverhaal voldoende herkenning oproept – wanneer die kruimellege brooddoos in ons hoofd heel even onze eigen kleuterbrooddoos wordt – gaan onze empathische vermogens aan het werk. Er ontstaat medelijden, er ontstaat een dit-kan-en-mag-niet-gevoel, en er groeien wat-kan-ik-hier-aan-doen-plannen. In alle andere gevallen laat kinderverdriet ons, laten we eerlijk zijn, Siberisch koud.

We beschikken blijkbaar over een goed werkend mechanisme om de ellende en de problemen van allerhande mensen die we niet kennen en die we niet willen kennen naar een afgedekte uithoek van ons denken te bannen. Het kost ons weinig moeite om perfect tevreden te zijn met de aankoop van een jas of tas waarvan we toch meer dan kunnen vermoeden dat er kindervingers aan gewerkt hebben. We rijden in lange rijen de Ikea-parking op, hoewel we heel goed weten dat we niet willen weten dat aan nogal wat producten van dat Zweedse bedrijfje onder andere intense kinderpijn kleeft. (Ik streel zachtjes over de laptop waarop ik dit artikel typ en ik probeer me de doffe vermoeidheid te verbeelden van een van de jonge Aziaten die er onderbetaald en met grote zorg onderdeeltjes in monteerden.)

Wellicht ontwikkelde de mens uit pure overlevingsdrang het vermogen om de problemen van een ander weg te denken. Het zou inderdaad geen ‘leven’ zijn, mochten we permanent alle lasten van de wereld met ons meedragen. Het mag niemand verweten worden dat hij ondanks alle wereldleed bij momenten gelukkig is. Maar als welgestelde burgers mogen en moeten we het onszelf wel kwalijk nemen dat we ook collectief – in beleid, bestuur en organisatie – ziende blind blijven voor perfide uitwassen van een economisch bestel dat, als het niet gecorrigeerd wordt, per definitie ‘hebbers’ en ‘niet-hebbers’ creëert.

Landje van (loze) belofte

Er zijn weinig domeinen te bedenken waarover zo veel cijfers en onderzoeksmateriaal bestaat als over de armoede en de kinderarmoede in ons eigen landje van belofte. Jaar na jaar wordt in jaarboeken en op colloquia aangetoond dat de armoede groeit en dat de ongelijkheid vergroot. Elke nieuwe regering presenteert monumentale en ronkende beleidsverklaringen vol beloftes om de armoedeproblematiek met de wortel uit te roeien. En iedereen weet vooraf dat het loze beloftes zijn, holle woorden waar de minister in kwestie nooit op afgerekend zal worden.

Want we hebben ons mechanisme om dat waarmee we niet geconfronteerd willen worden opzij te schuiven. En ergens hebben we ook het halsstarrige geloof dat armoede met schuld beladen is. Het adagium dat wie arm is het zelf heeft gezocht, zit diep ingebakken in ons collectieve denken. Alle onderzoeksresultaten die dat tegenspreken ten spijt. (Vraag aan honderd jongetjes en meisjes van tien jaar oud wat ze later willen worden en er zal er niet één bij zijn die zegt bedelaar te willen worden. Toch blijft de fabel van de bedelaars ‘die niks anders willen’ intact.)

Tel uit uw winst

Wat belet ons dan om politici onder druk te zetten om echt werk te maken van armoedebeleid? Om leeflonen op het niveau van bestaansminima te brengen? Om basale mensenrechten zoals het recht op wonen en eten onder alle omstandigheden te garanderen? Om gezondheidszorg toegankelijk te houden, ook voor wie geen ‘kleefbriefjes van de ziekenkas’ kan bemachtigen?

Onze samenleving schiet zichzelf in de voet door geen maatregelen tegen armoede te nemen. Voor wie alleen en/of vooral in centen en opbrengsten denkt, moet duidelijk zijn dat de kosten voor gezondheidszorg, veiligheid, werkloosheid en hulpverlening door een effectief armoedebeleid op termijn gereduceerd worden. Tel uit uw winst. Voor wie het probleem vanuit ethiek en/of medelijden benadert, moet duidelijk zijn dat niets doen misdadig is.

En toch willen we het allemaal niet geweten hebben. Eigenlijk zijn we onmensen.

Ik ben benieuwd hoe gelukkig de kleine ­Leonie, de kleine Toby, de kleine Vincent en alle andere kinderen met kruimellege brooddozen later zullen worden. En op welke manier ze ons dan duidelijk zullen maken dat we niet gedaan hebben wat we moesten doen.