Twee gidsen leidden de meer dan 40 leerlingen in twee groepen (klas van juf Lynn Dusoir en klas van juf Fabienne Viaene) twee uur buiten, rond, in en op de IJzertoren . Ze vertelden over de grote oorlogsgeschiedenis, maar vooral, specifiek, over de gebeurtenissen aan de IJzer, kleine geschiedenissen ook, over gewone mensen, soldaten en burgers, moeders en kinderen, vluchtend voor het geweld. Over mensen op de vlucht anno 2019 ook!
Over de graven in de crypte hadden ze het, even niet over Frans en Edward van Raemdonck, 20 en 22 waren ze in 1917, toen ze niet ver van elkaar aan het front stierven, niet in elkaars armen, zoals Brugse schilder Joe English het, verheerlijkend, op een tekening voorstelde, die later op een brandglasraam werd voorgesteld.
Over PAX en de PAXPOORT spraken ze ook en over AVV/VVK en de Vlaamse Beweging, de Frontbeweging, de Franstalige officieren voor Vlaamse soldaten.
Ze bestegen de IJzertoren en daalden af en vernamen van gidsen over het soldatenleven in de Westhoek. De eerst nog opvallende uniformen, die weinig bescherming boden werden snel vervangen door een kaki-, of grijskleurige uitrusting en de helmen uit leer of vilt maakten plaats voor stalen exemplaren. Over kleren van vluchtelingen toen (vaak naar Nederland, waar een 332 km-lange grens met prikkeldraad en dodelijke elektrische spanning vluchtenden moest tegenhouden) en nu.
Over obussen, granaten dus, over karabiniers-cyclisten en cavalerie enz.
Bij het bezoek aan de IJzertoren hoort ook een woord over WO1 en de Vlaamse Beweging… Frans en Edward van Raemdonck – 20 en 22 waren ze in 1917, toen ze niet ver van elkaar aan het front stierven, niet in elkaars armen, zoals Brugse schilder Joe English het, verheerlijkend, op een tekening voorstelde, die later op een brandglasraam werd voorgesteld. Oscar Dambre, de vader van Joost Dambre, Jaak Coudevilles leraar Nederlands in het Brugse KA (1958-1961) had op 30 april 1917 in ONS VADERLAND, het officieuze orgaan van de Vlaamse Frontbeweging geschreven dat ze “in malkanders armen” waren gestorven. Volgens getuigenis van de patrouilleleider die de lijken meer dan twee weken later vond, lag Frans in de armen van de Waal Amé Fievez en lag Edward enkele passen verder.
Een Keltisch kruis is een Latijns kruis met een cirkel op de kruising van paal en balk…een samenvoeging van een christelijk kruis en een heidens zonnewiel. De Keltische kruisen hier, ter ere van aan de Ijzer gesneuvelde Vlaamse soldaten. De grafzerken werden ontworpen door Joe English (van Ierse afkomst)
Het bezoek binnen in het Museum aan de Ijzer begon met het bekijken van een pakkende film, die het leven van soldaten in de loopgraven weergaf, over shellshock ook.
En dan met de lift naar de 22ste verdieping … een blik op het weidse tafereel van het landschap aan de Ijzer voor WO I.
En dan enkele facetten van de oorlog op diverse verdiepingen van het museum bekijken.
