In de Duitse krant DIE WELT las ik:

EEUWIG GEDENKTEKEN

“Wat in de kampen geschiedde, is zo vreselijk, dat men hierover niet zwijgen mag en niet spreken kan” schreef ERICH KÄSTNER met blik op de concentratiekampen. Zijn woorden gelden tot vandaag. Tachtig jaar geleden is het, dat Auschwitz werd bevrijd – acht decennia, tijdens welke weliswaar het weten over de gebeurtenissen zelfs is vergroot, maar niet het begrijpen van de gebeurtenissen. Tot vandaag zijn er geen duidelijkere perspectieven, geen diepgaander begrip, dan hoe het onmiddellijk na de oorlog het geval is geweest. Wat geschiedde, blijft onvoorstelbaar – ook vandaag is het nauwelijks te beschrijven.”

Martin Niemöller (1892-1984) was een Duits, luthers theoloog, die deelnam aan WO 1. Hij verzette zich tegen Hitler en na een preek van hem in 1937  werd hij gearresteerd en naar Sachsenhausen en daarna naar Dachau overgebracht. Zeven jaar zat hij vast.