Woorden verschijnen, woorden verdwijnen. Over PRANK (is verschenen) en CATECHISMUS (is bijna verdwenen).

Taal is een levend(ig) organisme. Ze verandert voortdurend en dit geschiedt al altijd. Al eeuwen creëren we nieuwe woorden, al even lang lenen we er aan andere talen. Wellicht hebben we nog nooit zoveel en zo eenzijdig woorden uit één taal overgenomen, uit het overheersende Engels namelijk.

PRANK is zo’n voorbeeld. Al bijna een decennium duikt het op in het Nederlands, vooral in jongerentaal. In 2016 was het bijna het kinderwoord van het jaar. Ik zal dit toen wel gelezen hebben, maar toen mijn vrouw het vorige week gebruikte n.a.v. een ‘prank’ van onze kleinzoon, moest ik haar naar de betekenis vragen.

PRANK is nochtans een woord dat we niet nodig hebben, we hebben nl. in het Nederlands voldoend woordenschat om te zeggen dat iets een POETS is, een GRAP om iemand beet te nemen.

Ik vond het woord o.a. in VINDPUNT.NL F. Bakker, E. van Ruijsendaal, P. Uljé, D. van Zijderveld. Het staat in een lijst met Overbodig Engels met Nederlandse tegenhangers. In mijn  van Dale van 2015 staat het (nog) niet.

PRANK is etymologisch verwant met het Nederlandse woord PRONKEN = stralen, schitteren en willen opvallen (misschien als GRAP)

Op een boekenrek vond ik ongeveer tegelijkertijd een oude CATECHISMUS uit het jaar 1954. Ik had die in de Gemeenteschool in Jabbeke gebruikt en ook nog even in de les r.k godsdienst in het KA Brugge. Ik hoor noch lees het woord nog en ik vroeg me af of scholieren van nu het woord nog kennen en ik peilde gisterochtend op school bij leerlingen uit de 3de graad. Niemand kende het, behalve één meisje dat een verband zag met ‘catechese’…

CATECHISMUS (die rooms-katholieke) is de leer van de godsdienst in vraag en antwoord. De leerling moest op de vraag kunnen antwoorden:  

Waarom is de christelijke lering de noodzakelijkste onder alle leringen?

 De christelijke lering is de noodzakelijkste onder alle leringen, omdat zij ons leert wat wij moeten doen om zalig te worden.

Het Griekse woord ‘katecheo’ betekent

Aaldert Prins, – op de foto hieronder met een r.k. catechismus – leraar protestantse godsdienst in het Maerlant-atheneum en vader van oud-lle Jildau (2016) schrijft me:

Het protestantisme kent net als het katholicisme een catechismus, of eigenlijk, een veelvoud aan catechismussen.

Luther schreef een grote en een kleine catechismus. De grote catechismus was voor onderwijs aan de jeugd door predikanten en leerkrachten (in de kerk en op school).  De kleine was voor gebruik in het gezin.

Machteld Van Hamme, lerares r.k. godsdienst met een protestantse catechismus


De Heidelbergse Catechismus van 1563 is tot op heden het meest wijd verspreid, en grondleggend voor het Nederlands protestantisme. De 129 vragen en antwoorden zijn netjes verdeeld over de 52 zondagen van het jaar.

Enigszins hiermee te vergelijken is het Book of Common Prayer  van de Anglicanen. waarschijnlijk van Thomas Cranmer, aartsbisschop van Canterbury. Deze telt maar 24 vragen en antwoorden.

Verder zijn er nog tientallen andere catechismussen, maar die zijn minder wijd verspreid

Er is overigens ook een Grieks-orthodoxe catechismus

Reactie's